เครือข่ายการย้ายถิ่นในภูมิภาคลุ่มน้ำโขง

เอกสารแถลงการณ์ว่าด้วยประเด็นใบอนุญาตทำงานของแรงงานข้ามชาติระยะเวลา 4 ปี

วันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2557

“แรงงานข้ามชาติต้องได้รับอนุญาตให้ต่ออายุใบอนุญาตทำงานโดยไม่ต้องเดินทางกลับประเทศต้นทางของพวกเขา”

เครือข่ายการย้ายถิ่นในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง (MMN) เป็นเครือข่ายองค์กรภาคประชาสังคม, สถาบันวิจัย และองค์การมวลชน ที่ร่วมกันส่งเสริมสิทธิของแรงงานข้ามชาติและครอบครัว ขอเรียกร้องให้รัฐบาลไทยทบทวนนโยบายที่ระบุว่า แรงงานข้ามชาติต้องเดินทางกลับประเทศต้นทางของพวกเขาก่อนจึงจะได้รับอนุญาตให้ต่ออายุใบอนุญาตทำงาน หลังจากที่ทำงานในประเทศไทยครบกำหนดระยะเวลา 4 ปีทันที

บันทึกความเข้าใจ ( MOU) ว่าด้วยความร่วมมือในการจ้างแรงงาน ซึ่งเป็นข้อตกลงแบบทวิภาคีที่ประเทศไทยได้ลงนามร่วมกับประเทศเพื่อนบ้านได้แก่ ประเทศลาว, กัมพูชา และพม่า ในปี พ.ศ. 2545 และปี พ.ศ. 2546 ระบุว่าการจ้างงานในประเทศไทยจะสิ้นสุดระยะเวลาหลังจากครบกำหนด 4 ปี และแรงงานต้องเว้นระยะเวลา 3 ปีจึงจะสามารถยื่นขอใบอนุญาตทำงานใหม่ได้  ซึ่งในปี พ.ศ. 2556 รัฐบาลไทยได้มีข้อเสนอให้ลดระยะเวลาการเว้นระยะเวลาดังกล่าวให้สั้นลง จาก 3 ปี เป็น 1 เดือน อย่างไรก็ตาม ไม่เคยมีประกาศว่าด้วยการแก้ไขข้อกำหนดในบันทึกความเข้าใจดังกล่าวอย่างเป็นทางการ และสืบเนื่องจากสถานการณ์ทางการเมืองของประเทศไทยในปัจจุบัน ทำให้ไม่มีการติดตามหารือกันในประเด็นนี้เพิ่มเติม ปล่อยให้แรงงานข้ามชาติที่ใบอนุญาตหมดอายุถูกทอดทิ้ง

นับตั้งแต่มีการลงนามในบันทึกความเข้าใจเหล่านี้ เครือข่ายฯ MMN ได้สะท้อนข้อห่วงกังวลต่อข้อกำหนดนี้ในหลายวาระโอกาส ข้อกำหนดที่แรงงานข้ามชาติต้องออกจากประเทศไทยในขอบเขตระยะเวลาที่กำหนดเป็นการส่งเสริมให้ผู้ย้ายถิ่นยังคงอยู่ในประเทศไทย และกลายเป็นผู้ย้ายถิ่นที่ไม่มีเอกสาร โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากค่าใช้จ่ายและความซับซ้อนของกระบวนการจดทะเบียนครั้งใหม่นั้นสูงเกินไป ซึ่งนับเป็นการบ่อนทำลายวัตถุประสงค์ของกระบวนการการอนุญาตให้จดทะเบียนแรงงานย้ายถิ่นในประเทศไทย อีกทั้งยังเพิ่มความเสี่ยงต่อการถูกแสวงหาประโยชน์และการถูกขู่กรรโชกโดยนายหน้าค้ามนุษย์ที่ยื่นข้อเสนอโอกาสต่างๆในประเทศที่สาม หรือโดยนายหน้าที่จัดทำเอกสารปลอมสำหรับแรงงานข้ามชาติ อีกทั้งยังเป็นการบ่อนทำลายระบบการระบุตัวบุคคลในประเทศไทยและประเทศต้นทางของผู้ย้ายถิ่น

แรงงานข้ามชาติต่างมีความห่วงกังวล โดยเฉพาะอย่างยิ่งเกี่ยวกับการต้องแยกกับครอบครัวและค่าใช้จ่ายในการกลับประเทศบ้านเกิด ตลอดจนกระบวนการจดทะเบียนครั้งใหม่  การลดระยะเวลาของการเดินทางกลับประเทศต้นทางของแรงงานข้ามชาติจาก 3 ปีเป็นช่วงเวลาที่สั้นลง เช่น 1 เดือนนั้น ไม่ใช่วิธีการแก้ไขปัญหาเหล่านี้ แต่กลับเป็นการปล่อยให้นายจ้างเผชิญสถานการณ์ที่เป็นปัญหา ถ้าหากลูกจ้างของพวกเขาต้องหยุดงานเป็นช่วงเวลาหลายสัปดาห์ และยังหมายความว่าลูกจ้างจะสูญเสียการเข้าถึงสิทธิประกันสังคมและสิทธิประโยชน์ต่างๆที่สะสมไว้

ดังนั้น เครือข่ายฯ MMN เสนอว่า แรงงานข้ามชาติควรสามารถต่ออายุใบอนุญาตทำงานของพวกเขาทุกๆ 2 ปี ตราบเท่าที่พวกเขายังได้รับการจ้างงาน โดยปราศจากข้อกำหนดให้ต้องเดินทางกลับประเทศต้นทางของพวกเขา ซึ่งประโยชน์ของการอนุญาตให้แรงงานข้ามชาติสามารถได้รับการจ้างงานต่อเนื่องในประเทศไทยนั้น ไม่ใช่เพียงความห่วงกังวลต่อครอบครัวและชุมชนของแรงงานข้ามชาติเท่านั้น แต่ยังรวมถึงนายจ้างและเศรษฐกิจของไทย ซึ่งยังคงต้องพึ่งพาแรงงานจากผู้ย้ายถิ่นสูง ผลประโยชน์ที่คาดว่าจะเกิดขึ้น ได้แก่

–         อนุญาตให้นายจ้างสามารถรักษาแรงงานที่มีความสอดคล้องกับงาน รวมทั้งคงไว้ซึ่งแรงงานที่มีประสบการณ์และความเชี่ยวชาญในการทำงาน

–         มั่นใจได้ว่าเศรษฐกิจของไทยจะไม่ผันผวนจากการขาดแคลนแรงงาน

–         ส่งเสริมการบูรณาการของแรงงานข้ามชาติที่อยู่อาศัยในประเทศเทศไทยเป็นเวลาหลายปี และสร้างความคุ้นเคยต่อวัฒนธรรมและวิถีการดำรงชีวิตของชาวไทย

–         หลีกเลี่ยงความแตกแยกของครอบครัวและมั่นใจได้ว่าเด็กลูกหลานผู้ย้ายถิ่นในโรงเรียนสามารถที่จะเรียนหนังสือต่อได้

–         สามารถปรับปรุงการส่งเสริมการบริการด้านสาธารณสุขในกลุ่มแรงงานข้ามชาติที่อยู่ในชุมชนเป็นระยะเวลานานให้ดีขึ้น

–         อนุญาตให้ชุมชนของแรงงานข้ามชาติได้รับประโยชน์จากประสบการณ์ของนักกิจกรรมที่เรียกร้องเพื่อสิทธิแรงงานข้ามชาติและอาสาสมัครที่อยู่ในชุมชนเป็นระยะเวลานาน

ดังนั้น เครือข่ายฯ MMN จึงมีข้อเสนอแนะต่อรัฐบาลไทย เพื่อนำไปสู่การปฏิบัติดังต่อไปนี้

1. เพิกถอนข้อจำกัดเกี่ยวกับระยะเวลา 4 ปี ยกเลิกข้อกำหนดการเว้นการทำงาน 3 ปี และอนุญาตให้แรงงานข้ามชาติยื่นใบอนุญาตทำงานโดยไม่ต้องเดินทางกลับประเทศต้นทางของพวกเขา โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากแรงงานข้ามชาติต้องได้รับเอกสารเดินทางฉบับสมบูรณ์แทนหนังสือเดินทางชั่วคราว พวกเขาจะต้องได้รับการยืนยันว่าพวกเขาจะสามารถทำงานได้ตราบเท่าที่งานของพวกเขายังมีอยู่ ซึ่งต้องไม่มีข้อกำหนดในการจำกัดเวลาต่อพวกเขา
2. การดำเนินการด้านบริหารจัดการและกฎหมายทั้งหมดต้องนำมาใช้โดยลดขั้นตอนที่ซับซ้อนยุ่งยากสำหรับการขยายเวลาการขอวีซ่าและใบอนุญาตทำงาน เพื่อที่จะทำให้กระบวนการต่างนั้นสามารถเข้าถึงได้โดยแรงงานข้ามชาติได้อย่างทันที การลดขั้นตอนที่ซับซ้อนยุ่งยากของกระบวนการยังช่วยลดค่าใช้จ่ายในการอนุญาตให้จดทะเบียนแรงงานย้ายถิ่นในประเทศไทย

เครือข่ายฯ MMN มีข้อเสนอแนะต่อรัฐบาลประเทศต้นทางของแรงงานข้ามชาติ เพื่อนำไปสู่การปฏิบัติดังต่อไปนี้:

1. ทำงานร่วมกับรัฐบาลไทยเพื่อให้มั่นใจว่าแนวทางต่างๆที่ดำเนินการโดยรัฐบาลไทยนั้นจะไม่กระทบต่อสิทธิของแรงงานข้ามชาติ
2. ดำเนินการพูดคุยหารืออย่างต่อเนื่องกับรัฐบาลไทยต่อความเป็นไปได้ในการขยายเวลาการอนุญาตให้แรงงานข้ามชาติขอใบอนุญาตทำงานมากกว่า 4 ปี
3. จัดหาการให้บริการด้านกงสุลเพื่อช่วยให้แรงงานข้ามชาติสามารถต่ออายุใบอนุญาตทำงานของพวกเขาได้